NieuwsWetenschap

Onderstaand artikel is op 16 april gepubliceerd in Nieuwsblad.be en De Telegraaf.

Goedele Liekens volgt in een privékliniek in Spanje een experimentele immuuntherapie, als aanvullende behandeling tegen huidkanker. „Voor meer zekerheid en tegen terugvallen”, zegt ze. Maar professor Bart Neyns (UZ Brussel), autoriteit in immuuntherapie, waarschuwt: "Als hij niet perfect wordt toegepast, kan hij kanker juist vrijspel geven.”

Daarover bericht de Belgische krant Het Nieuwsblad. Onlangs trok Goedele Liekens (58) naar Calahonda, in het uiterste zuiden van Spanje, voor haar tweede etappe in een immuunbehandeling. Bij de presentatrice en Open VLD-kamerlid werd huidkanker vastgesteld. Deze nieuwe therapie volgt op haar reguliere kankerbehandeling, zegt ze. "Tegen terugvallen, en vooral om sneller weer in vorm te geraken. Als je behandeling stopt, ben je lang nog niet gezond. Gezond zijn is heel wat anders dan niet ziek zijn.” Veel meer wil Liekens niet kwijt over haar Spaanse therapie. Wel weten we dit: dat het gaat om dendritische celtherapie, dat dat een niet-goedgekeurde medische behandeling is en dat er 75.000 wetenschappelijke artikelen over gepubliceerd zijn.

Maar wat is die dendritische celtherapie dan precies? Professor Bart Neyns is diensthoofd medische oncologie in het UZ Brussel. Hij en zijn team doen al jaren onderzoek naar de therapie en hij past ze ook toe. "Maar alléén binnen de context van een klinische studie”, benadrukt hij. En hij wil meteen ook iets kwijt. Want Liekens is ook in behandeling bij zijn dienst, voor haar reguliere huidkankertherapie. „Maar dit doet ze op eigen initiatief. Het is niet met ons besproken en zeker en vast niet door ons aanbevolen. Meer: ik betreur heel erg dat mensen zich wenden tot dergelijke behandelingen in het buitenland.”

De generaal en het cellenleger
Maar dus eerst: de medische uitleg. "Zodat ons lichaam onze gezondheid kan bewaren, voorziet het zichzelf van cellen die ervoor zorgen dat gevaren die van buitenuit komen - virussen of bacteriën - worden herkend als lichaamsvreemd en worden afgestoten”, zegt Neyns. "Ook kankercellen worden ten dele iets dat vreemd is aan een gezond lichaam, dus kan het zijn dat het eigen lichaam die kwaadaardige cellen afweert en opruimt. Dendritische cellen zijn daarin de orkestleider. Ze zijn de generaal die het leger van cellen aanvoert en coördineert, om samen de afweerrespons op te bouwen. In dendritische celtherapie filter je jonge cellen weg uit het bloed en richt je ze in een laboratorium onder de juiste omstandigheden af, zodat ze dendritische cellen worden. Die spuit je opnieuw in het lichaam in, waarop zij de afweercellen gaan aanvoeren en de kankercellen opruimen.”

"Ik doe persoonlijk, samen met mijn collega’s in het UZ Brussel, al twintig jaar onderzoek naar die therapie. We passen hem ook toe, maar alleen binnen de regels die gelden voor klinisch onderzoek. Patiënten moeten hun toestemming geven, en de behandeling moet kosteloos zijn. Kijk, wij hebben bewezen dat mensen van gevorderde huidkanker kunnen genezen met zo’n behandeling. Die resultaten zijn ook gepubliceerd in de medische vakliteratuur. Maar het bewijs is nog niet geleverd dat ze ook een meerwaarde biedt tegenover de bestaande therapieën, wanneer je ze op grote schaal toepast. Daarom is de therapie ook nog niet goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenagentschap EMA, en daarom bieden wij het ook nog niet aan tegen betaling.”

Duistere praktijken
Maar in Duitsland en Spanje zijn er privéklinieken die dat wel doen, zoals die waar Goedele Liekens aanklopte. Bart Neyns noemt dat dus betreurenswaardig, maar ook risicovol. "Zijn er 75.000 wetenschappelijke publicaties rond dendritische celtherapie? Ja, maar die zeggen niets over de kwaliteit van de behandeling in die specifieke kliniek. Sterker nog, je bent daar hoegenaamd niet van verzekerd. Er is, vermoed ik, geen toezicht van het geneesmiddelenagentschap of van een ethische commissie zoals in een academisch ziekenhuis. Er zijn geen controlemechanismen en er is geen bijdrage aan de medische kennis.”

„Cellen verwijderen, behandelen in een labo en opnieuw inbrengen: daar kunnen allerlei dingen mee misgaan. Als de kwaliteit van die dendritische cellen onvoldoende is, kunnen ze het lichaam zelfs het signaal geven dat het de kankercellen niet moet afstoten, maar aanvaarden. Dan kunnen ze kankercellen meer speelruimte geven.” Gevaarlijk, meent professor Neyns. Zijn conclusie: "Dit zijn duistere praktijken die absoluut geen goedkeuring verdienen.”